چیزی که برای من به عنوان نویسنده این متن بیشتر
اهمیت دارد آموزش رصد ایمن و لذت بردن از زیبایی پدیده گذر است لذا از پرداختن به
موضوعات تخصصی و پروژه های خاص زمان رصد صرف نظر کردم.(ساره معظمی)
حتما میدانید که تا چند روز دیگر زهره از مقابل صورت
زیبای خورشید خواهد گذشت. احتمالا این را هم میدانید که اگر این فرصت را از دست بدهید دیگر نخواهید
توانست تا 105 سال دیگر گذر زهره ر ا ببینید.گذر زهره شاید از نظر زیبایی شناسی
پدیده چشمگیری نباشد. اما نادر است و ممکن
نیست که بتوانید بیش از دو بار گذر زهره را ببینید.
برای توضیح این پدیده ابتدا به تعریف گذر در نجوم می
پردازیم.اصطلاح گذر در نجوم به دو شکل به کار می رود:
1-وقتی یک جرم آسمانی به علت حرکت ظاهری کره آسمان از نصف
النهار ناظر می گذرد.مثل رژه هر شب ستاره ها در آسمان که از مشرق طلوع می کنند ،
کل آسمان بالای سر ما را طی می کنند وسپس
در افق مغرب غروب می کنند.
2-وقتی جرم کوچکتری از مقابل قرص جرم بزرگتری در آسمان گذر
یا عبور کندطوری که چند رصدگر این پدیده را از نقاط مناسب بتوانند مشاهده کنند
.مثل کسوف یا همین گذر زهره از مقابل خورشید.
در این نوشته مقصود از گذر تعریف دوم است.
چرا گذر زهره رخ می دهد؟
همان طور که می دانیدهر سیاره در مداری خاص به دور خورشید
گردش می کند ولی این مدار ها همه در یک صفحه قرار ندارند. مثلا اختلاف صفحه مدار
زمین با سیاره عطارد 7درجه و این اختلاف با سیاره زهره حدود 3.4 درجه است.
به همین دلیل دو صفحه مداری زمین و زهره در دو نقطه تلاقی
دارند که آن را گره مداری می نامند.اگر مدار زهره و زمین در یک صفحه بودند هر گاه
که خورشید ، زهره و زمین در یک راستا قرار می گرفتند باید گذر اتفاق می افتاد ولی
دقیقا به دلیل همان اختلاف صفحه های مداری ، گذر فقط زمانی رخ می دهد که سیاره در
نقاط گره مداری بین زمین و خورشید قرا گیرد.هر 1.6 سالی که زمین به دور خورشید بگردد
یک ملاقات بین آنها اتفاق میافتد که به این مدت زمان " دوره تلاقی "
گفته می شود.برای اینکه زهره و زمین در نقطه گره مداری یکدیگر را ملاقات کنند تا
گذر رخ دهد باید 5 دوره تلاقی گذشته باشد که معادل 8 سال است.به همین علت در تاریخ
شاهد جفت های 8 ساله گذر هستیم .پس چرا هر 8 سال یکبار گذر را نمی
بینیم؟زیرا مدت زمانی که این 5 دوره تلاقی اتفاق می افتد دقیقا برابر با 8 سال
نیست و اندکی کمتر است.همین سبب می شود تا دوره تلاقی ششم دقیقا در جای قبلی خود
آغاز نشود و حدود 2تا3درجه به سمت غرب تغییر مکان دهد.در نتیجه همه 5دوره تلاقی
جدید هم حدود 2تا3درجه به سمت غرب تغییر جهت می دهند.این روند حدود 113.5 سال طول
می کشد به این ترتیب جفتهای گذر بعدی را 105 سال دیگر یعنی در سالهای 1496 و 1504
شمسی خواهیم دید.

زمان و
مکان گذر
گذر
زهره در روزهای 16و17خرداد اتفاق می افتد.کسانی که در آمریکا و کانادا ساکنند، گذر
را در غروب 16 خرداد خواهند دید. یعنی از ابتدای گذر تا نیمه آن ، ولی بخش انتهایی
گذر و خروج زهره از سطح خورشید را از دست خواهند داد. اما ساکنان آفریقا ،خاور
میانه و غرب آسیا ، گذر رادر روز 17 خرداد
هنگام طلوع خورشید خواهند دید.البته این ساکنان بخش نخست گذر ر ا از دست داده اند
چون در سرزمین آنها در زمان شروع گذر، خورشید هنوز طلوع نکرده است.
در
تهران زمان طلوع خورشید 5:22 صبح است. البته تصور نکنید که در همان زمان می توانید زهره
را در چهره خورشید رصد کنید.باید کمی منتظر بمانید تا خورشید از افق مشرقتان بالا
بیاید واین بستگی دارد که افق دید شما تا چه اندازه باز باشد. لازم به ذکر است که
تا ساعت 9:24 فرصت دارید که گذر را در
تهران ببینید.با مراجعه به پایگاه زیر می توانید اطلاعات دقیق زمان رصد را استخراج
کنید.
www.transitofvenus.nl/wp/where_when/local_transit_time
ایمنی
رصد (خیلی خیلی مهم)
نگاه
کردن به خورشید بدون استفاده از فیلتر مناسب بسیار خطر ناک است و صدمات جبران
ناپذیری به چشم وارد میکند.آسیب به سلولهای شبکیه و عصب بینایی از این جمله است.
به ویژه اینکه چشم انسان عصب حساس به چنین دردی را ندارد. به عبارتی آسیب دیدن چشم
هنگام نگاه کردن به خورشید بدون درد است و سالها بعد علایم آن آشکار می شود.فیلتر
مناسب برای رصد بدون تلسکوپ همان عینک های مخصوص رصد کسوف یا شیشه های جوشکاری
است.بهتر است از شیشه هایی با نمره بالای 10 یا دو شیشه با نمره 7 استفاده کنیم.
استفاده از نگاتیو سوخته یا فلاپی دیسک
های قدیمی یا حتی عینکهای آفتابی هر چند
هم که گران قیمت باشد،به هیچ وجه مجاز نیست.

اگر با
دوربین دو چشمی یا تلسکوپ رصد می کنید حتما دهانه دوربین و تلسکوپ را با فیلتر
مایلار یا فیلتر شیشه ای رصد خورشید بپوشانید.
فیلتر هایی که به چشمی دوربین پیچ می شوند مناسب نیستند چون احتمال ذوب شدن یا
شکستن آنها در اثر گرمای زیاد حاصل از کانونی شدن نور خورشید وجود دارد.
از گذر
لذت ببرید و رصدتان بی خطر
در
صورتی که به مسایل ریاضی گذر و یا فعالیتهای مانند سرعت مداری و شعاع مداری زهره
علاقه مند هستید به سایت های زیر سر بزنید.
http://spacemath.gsfc.nasa.gov
www.venus2012.de
www.transitofvenus.org
در پایان لازم است از زحمات همکار گرامی سرکار خانم معظمی که جمع آوری و نگارش این مطلب را بر عهده داشتند تشکر و قدردانی نمایم.